De Bourgondiërs: Aartsvaders van de Lage Landen

3 min read

BOEK EN PODCAST

“Wie zijn we? Waar komen we vandaan? Waar gaan we naartoe?” Op twee van de drie vragen kan de vaderlandse geschiedenis ons helpen. En auteur Bart Van Loo herinnert zich die initiatie nog levendig via de prentenreeks van Artis Historia. Hoe bijvoorbeeld Karel De Stoute bij Nancy in de sneeuw sneuvelde in 1477. Het idee rijpte toen misschien om zoveel jaren later een boek te schrijven over de Bourgondische periode. Tegelijk werd zijn verhaal voor de Vlaamse radiozender Klara ingeblikt in de vorm van een meeslepende podcast.

DE BOURGONDIËRS

De Bourgondische dynastie heeft onze contreien duidelijk niet de aandacht en waardering gekregen die ze verdient. Met dit boek en het eerdere werk “De Bourgondische vorsten (1315-1530)” van Edward De Maesschalck komt daar eindelijk verandering in. Van Loo kiest ervoor om zijn verhaal te laten beginnen in het jaar 406 na Christus en te laten eindigen met de dood van Keizer Karel, “de laatste Bourgondiër”. Eerder blies ook Norman Davies in “Vanished Kingdoms” al het stof weg van de vergeten middeleeuwse geschiedenis van Bourgondië. Bart Van Loo voert ons mee van Bornholm, een Zweeds eiland en bron van de Bourgondische stam, over de Rijn (cf. Nibelungenlied), via Chothilde en Clovis (die Bourgondiërs en Franken zouden verenigen) tot en met de haat-liefde-verhouding die Frankrijk en Bourgondië eeuwenlang zouden onderhouden. Met als hoogtepunt de 100-jarige Oorlog waar de Bourgondiërs Jeanne d’Arc gevangen namen en uitleverden aan de Engelsen.

GERMANEN

Het boek begint dus met de Germaanse stam die naar de streek van de Savoie trok om zich uiteindelijk noordwaarts ervan te settelen, in het huidige Bourgogne en Franche-Comté. Uiterlijke praal en devotie hebben zich in deze streek vermengd. Voor het laatste hoeven we maar te denken aan Cluny en Cîteaux. Ook ondernamen meerdere generaties Bourgondische hertogen pogingen om opnieuw kruistochten naar het Heilige Land te ondernemen, zonder noemenswaardig resultaat evenwel. Dankzij het huwelijk met Margaretha Van Male (de laatste telg van de Vlaamse graven), slaagde Filips De Stoute (zoon van Frankrijk en uit erkentelijkheid hertog van Bourgondië geslagen) erin het rijke, verstedelijkte Vlaanderen te laten betalen voor zijn luxeleven: rijkelijke maaltijden met een overvloed aan vertier, voedsel, wijn,… Maar de hertogen gaven ook de kans aan opkomend artistiek talent uit de Lage Landen als Klaas Sluter, Rogier Van Der Weyden en Jan Van Eyck om zich te bewijzen. Tevens bloeide de muziek via de pas ontstane polyfonie. Als Bruggeling vermeld ik graag eveneens het paleis van Gruuthuse, verwijzend naar de stadhouder van Karel De Stoute. Die zou met het Gruuthuse-handschrift een staal van geïllustreerde manuscripten samenstellen, die tot ver buiten Europa vermaard zijn.

AARTSVADERS

Politiek gezien ijverden de Bourgondische hertogen naar centralisatie, modernisering en expansie. Terecht noemt de schrijver hen de aartsvaderen van de Lage Landen. Na Vlaanderen zouden snel Brabant, Limburg, Zeeland, Holland, Namen, Luik, Gelre,… volgen. De Lage Landen zouden vanaf dan een politiek begrip worden, niet langer een lappendeken van graafschappen, prinsbisdommen, enz.

Niet alleen de Vlaamse graven, maar ook de Bourgondische hertogen en zelfs de Habsburgse Maximiliaan en Keizer Karel worstelden met de stedelijke macht in Vlaanderen. Als captatio benevolentiae leerden Jan zonder Vrees en zijn nazaten wel Diets, maar het bleef een wankel evenwicht zoeken om via belastingen praal en oorlogen te financieren. De slag bij Westrozebeke (1382) liet Filips De Stoute de bovenhand, maar Brugge en vooral Gent zouden nog vele decennia diverse vorsten het leven zuur maken. De oprichting van een Staten-Generaal was een poging om de politieke onrust te beteugelen.

Maar vanuit Dijon en zijn diverse zetels in de Nederlanden zorgden de hertogen ook voor bestuurlijke efficiëntie, militaire organisatie en een moderne rechtspraak. In Holland ontwikkelde zich een demografische groei, gepaard met een expansie in de handel.

KAREL DE LAATSTE

Karel De Stoute zou als vierde hertog het lange politieke en militaire werk afronden met de ‘missing link’: Boven-Elzas en Lotharingen. Bourgondië en de Lage Landen waren eindelijk geografisch één. Maar als in een tragedie lag in deze realisatie ook haar ondergang. Drie opeenvolgende nederlagen tegen het Zwitserse boerenleger werden niet enkel het Bourgondische Rijk, maar ook Karel De Stoute zelf fataal. En zeggen dat hij nog op het punt stond om tot koning van Bourgondië gekroond te worden door de Roomse keizer zelf! Zijn dochter Maria van Bourgondië zou het geslacht voortzetten door haar huwelijk met Maximiliaan en onze gewesten in Spaanse handen brengen. Maar dat is voer voor een ander verhaal.

Met dit boek heeft Bart Van Loo ongetwijfeld de aandacht gevestigd op onze Bourgondische periode en dit met de nodige humor, enthousiasme en interesse voor spitante details en uiteraard… bourgondische taferelen. De etymologen onder ons leren tussendoor waar onder andere teljoor en copain hun oorsprong vinden.

Recensie geschreven door Pieter Vandermoere.

Comments are closed.